دسته‌ها
شریعتی و دانشجویان شریعتی و سیاست شریعتی و مبارزات طرحی از یک زندگی

شریعتی و قیام 15 خرداد

علی تا قبل از سال 1342 همراه با افراد فوق در اروپا و امریکا در چارچوب فعالیتهای جنبش دانشجویی یا در تشکیلات جبهه ملی فعالیت داشت . اما بعد از قیام 15 خرداد سال 1342 ، بخش نهضت آزادی در خارج کشور که به هویتی مستقل دست یافته بود ، مستقل از جبهه ملی پا به عرصه وجود گذارد . قیام خونین سال 1342 تاثیر زیادی بر شریعتی نهاد . (( شریعتی هنگامی که باخبر شد یکی از شعارهای مردم در 15 خرداد شعار ” مصدق رهبر ملی ما ، خمینی رهبر دینی ما ” بوده است از آگاهی مردم ذوق زده شده بود . شریعتی به لحاظ اعتقادش به میراث ایرانی – اسلامی به راحتی می توانست مصدق و خمینی را به عنوان رهبرای ملی و مذهبی در کنار هم قرار دهد ))6 .

1. نشریه ایران آزاد شماره 4 ، 20 ژانویه 1962 / دی 1341
2. رهنما ص 163
3. شصت سال خدمت و مقاومت ، ج نخست ص 374
4. همان ص 375
5. همان ص 380
6. رهنما ص 168

با آنکه قیام 15 خرداد با سرکوبی خونین پایان پذیرفت ، اما علی به مردمی که شجاعانه به قیام برخاسته بودند و سینه خود را در برابر گلوله های (( قصابان )) رژیم کودتا سپر کرده بودند آفرین گفته بود . و اشاره کرده بود که به رغم آنکه نهضت نتوانست به هدف خود برسد زیرا یک رهبری متمرکز نداشت با وجود این بدون تردید دستاوردهای آن تاثیر سرنوشت سازی در تاریخ نهضت ملی ایران به جا نهاد ))1 .
او در مقاله ای تحت عنوان : مصدق رهبر ملی ، خمینی رهبر مذهبی تحت تاثیر قیام 15 خرداد نوشته بود : (( آری ! دوران مبارزه ی بدون خشونت به سر آمده و از این پس برای تضمین انقلاب و دفاع از شعارهای ملی مان که مهمترین شان سرنگونی محمدرضا شاه است ، باید به زبان قاطع اسلحه و نیروی ویرانگر جنگ به مقابله با ساز و برگ آتشین دشمن برخیزیم ))2 .

منابع :

کتاب  : طرحی از یک زندگی، پوران شریعت رضوی – (همسر دکتر علی شریعتی)

نشر الکترونیکی : وب سایت شریعتی در نیمه حرف.کام، اِنی کاظمی – (Shariati.Nimeharf.Com)

دسته‌ها
بررسی و نقد ها زندگینامه یا بیوگرافی طرحی از یک زندگی

تاثیر جنبشهای آزادیبخش بر شریعتی

کشمکشهای جناحهای درون اتحادیه دانشجویی بر سر مسائل فرعی ، روح علی را آزرده خاطر می ساخت او که بعد از تحولات داخلی جامعه ایران بر سر شوق آمده بود با مشاهده درگیریها و جاه طلبیهای کودکانه برخی جناحها و افراد به نقد عملکرد جنبش دانشجویی پرداخت .

اما نقد او از عملکرد جنبش دانشجویی برای نفی مبارزه نبود ، بلکه او سودای تغییرات بنیانی و اعتلای مبارزه را در سر داشت : دهه چهل شاهد مبارزات و پیروزی انقلابیون کوبا و الجزایر بود ، اگر علی از جنبش دانشجویی و بی ثمری آن در خارج سرخورده شده بود ، لیکن چراغ شعله ور جنبشهای آزادیبخش در قاره های امریکای لاتین و افریقا و برخی کشورهای جهان سومی آن روز ، می توانست نقطه امیدی برای هر فردی باشد که به دگرگونی و تغییر وضعیت جامعه خود می اندیشد . علی که امکان تغییر را در روند حرکتهای انقلابی کوبا و الجزایر به دست انقلابیون می دید ، بیش از پیش به رادیکالیسم گرایید و برای ایجاد تغییرات ریشه ای در جامعه استبداد زده ایران به تدوین برنامه ای انقلابی با مشی براندازانه پرداخت : (( یک ماه پس از کنگره ی کنفدراسیون جهانی دانشجویان ایرانی در پاریس و تحت تاثیر ابعاد منفی آن ، شریعتی گزارشی را میان معدودی از دوستان سیاسی خود توزیع کرد . این گزارش که در 15 فوریه ی 1962         ( 27/11/1341 ) نوشته شده بود تنها راه ممکن برای براندازی رژیم را یک خیزش انقلابی می دانست . 1

پیشنهاد علی بر دوستان نهضتی :

(( پیشنهاد می کنم :

1. دوستان ما با تمام قوا برای شروع اولین مرحله کار انقلابی در اروپا و امریکا اقدام کنند .

2. اقدام ما در دو زمینه باشد :

الف – چون مخفی کردن مسئله در کادر خود ما نتیجه عملی نخواهد داشت ( همچنان که در این چند سال ثابت شده است ) و اظهار آن به وسیله ما فقط به بعضی دوستان ملی باعث شیوع جبری مسئله و بالنتیجه دسته بندی و مخالفت و اخلال گری دیگران خواهد شد ، لذا در سازمان جبهه ملی باید به سرعت فکر کار تند ( انقلابی ) را شیوع داد . نحوه پیشنهاد بهتر است چنین باشد :

چون اگر سازمان جبهه ملی علنا و رسما چنین تصمیمی بگیرد ایجاد مزاحمت های شدید در ایران خواهد شد که از قدرت تحمل سازمان جبهه و افراد آن خارج خواهد بود ، لذا سازمان های جبهه ملی در خارج از کشور یک (( کادر مخصوص )) ایجاد کنند و این کار را انجام دهند .

ب- اگر سازمان جبهه در اروپا و امریکا به چنین کاری اقدام کنند چه بهتر و گرنه خود ما وسیله دوستان مومن باید به انجام آن بکوشیم . کوشش و دقت ما در دو حالت ضروری است .

در حال حاضر کوشش ما باید بر این باشد که رجال مورد اطمینان نهضت ملی را در این راه بکشانیم و ضمنا با مقامات دول بی طرف تماس بگیریم )) .

سپس علی از دوستان نهضتی می خواهد که :

(( بلافاصله آمادگی و موقعیت خود را از نظر ترک تحصیل و رفتن به محلی که مرکز کار کادر انقلابی خواهد بود بنویسد . ))

و اینکه :

(( ما در این مرحله به دو دسته از خود گذشته احتیاج داریم . دسته اول به محل تعلیمات خواهند رفت و دسته دوم در اروپا و امریکا برای حفظ تماس با سایر افراد باقی خواهند ماند )).2

گرایش علی به مشی انقلابی برای سرنگونی رژیم کودتای پهلوی متاثر از شرایط داخلی ایران و فضای به وجود آمده بعد از تصدی پست نخست وزیری علی امینی و بعد اصلاحات کذایی شاه بود که تحرکات اجتماعی – سیاسی جدیدی را در بین محافل و دسته جات سیاسی اپوزسیون دامن زده بود . از سوی دیگر پیروزی انقلابیون کوبا و الجزایر الگویی تجربه شده و کارآمد را در بین مبارزان جهان سومی معرفی می کرد . بنا بر تحلیل علی شرایط جامعه ایران در سالهای آغازین دهه چهل مستعد خیزش انقلابی است4 و برای شعله ور کردن فضای انقلابی ، باید (( کادر ویژه )) مخفی به وجود آورد . و از آنجا که (( کادر ویژه )) مخفی نیازمند آموزش و کسب مهارتهای فنی و چریکی است می باید با دولتهای غیر متعهد برای آموزشهای ویژه ارتباط برقرار کرد .

پاریس 16/1/63 ( 27/10/1342 )

1. از اظهارات دکتر ابراهیم یزدی ، دبیر کل نهضت آزادی به نقل از رهنما ص 155 . علی در این طرح خطاب به دوستان نهضتی اش نوشته بود : (( … در اینکه فقط به وسیله و یا لااقل به کمک یک ارگان انقلابی می توان دستگاه حاکمه را از بین برد شک نیست . مهم این است که این کار انقلابی کی و چگونه آغاز شود ؟ )) تصویری ناتمام از زندگی دکتر شریعتی تدوین بنیاد فرهنگی دکتر علی شریعتی مزینانی ، شرکت سهامی انتشار چاپ سوم سال 1380 ص28

2. تصویری ناتمام از زندگی دکتر شریعتی صص 28 و 29

3. علی درباره شرایط آن روز جامعه ایران نوشته بود : (( … هیچ کار انقلابی در کمال مطلق آغاز نشده است . همین که محیط انقلابی به وجود آمد ( از سالها پیش در ایران وجود دارد ) یک کوشش و یک جرقه هر چند ناقص برای شروع به عمل کافی است . در ضمن عمل ، نقایص مرتفع شده و مرحله کمال و پیروزی پیش خواهد آمد )) تصویری ناتمام از زندگی دکتر شریعتی ص 28

4. دوستان نهضتی در طرح تاسیس کادر مخصوص جهت آمادگی نیروهای انقلابی نوشته بودند : (( کادر مخصوص به صورت صد در صد مخفی و بدون اعلام وابستگی به جبهه ملی شروع به کار کند و برای یافتن مرکزی برای تربیت انقلابی افراد … )) همان ص 30

برچیده از کتاب : طرحی از یک زندگی، بخش اول دوران دانشجویی، پوران شریعت رضوی – (همسر دکتر علی شریعتی)

( نقدها و نظرها )