دسته‌ها
طرحی از یک زندگی

انتخاب اسم برای مونا !

در شب سخنرانی «فاطمه فاطمه است» در حسینیه‌ی ارشاد، فرزند چهارممان «مونا» در مشهد به دنیا آمد. من که در آن زمان به علت تدریس در مشهد مجبور بودم تنها بمانم، به او خبر ندادم و سخنرانی در دو شب متوالی انجام شد. بعد از سه روز علی خبردار شد و به مشهد آمد. ما تازه به فکر یقین اسم از تولد بچه افتاده بودیم، علی اسم مهراوه را بسیار دوست می‌داشت. مهراوه، اسم اولین زن بودایی بود که علیرغم قانون بودا، که ایمان آوردن زنان را به دینش قبول نداشت، با اعتصاب و اعتراض این حق به دست آورد. بدین ترتیب مدتی این اسم را برای بچه گذاشتیم، ولی دوستان گفتند که مخالفین علی که کم هم نبودند، اگر بفهمند بهانه‌ی تازه‌ی به دست خواهند آورد و خواهند گفت «دیدید بودایی است! و اسم بودایی برای دخترش انتخاب کرده است» این بود که اسامی دیگری از جمله پوپک و … را مطرح کرد تا اینکه تصمیم کرفت از فرهنگ لغت اسم خوبی انتخاب کند. المنجد را باز کرد و به اسم منیه برخورد، به معنای آرزوع عشق ، ایمان و جمع آن منی، علی که در آن زمان چندین بار به مکه سفر کرده بود، از این اسم بسیار خوشش آمد و بالاخره پس از یک ماه برای بچه شناسنامه گرفتیم!

پوران شریعت رضوی – طرحی از یک زندگی؛ ص ۱۵۹.

دسته‌ها
طرحی از یک زندگی

خاطره احسان شریعتی از پدر

در کلاس پنجم دبستان، درس می‌خواندم، روزها خیلی کم باباعلی را می‌دیدم یادم می‌آید شبی خواب بودم، نیمه‌های شب باباعلی بالای سرم آمد و با ناز و نوازش و بوسه و حرف، مرا که در خوابی عمیق بودم بیدار کرد با من حرف می‌زد و مرتب سوال می‌کرد، تو تا به حال چیزی نوشتی؟ می‌توانی مطلبی بنویسی؟ تو می‌خواهی چه کاره بشوی؟ نویسنده؟ تو اصلا چقدر می‌توانی بنویسی؟ و من هم خواب آلود جواب‌هایی به او می‌دادم، بعد گفت من کتابی به صورت قصه برای بچه‌ها می‌نویسم و بعد تو مطابق سبک آن یک قصه دیگر بنویس تا ببینم می‌توانی بنویسی یا نه؟

چهار پنج روز بعد که از مدرسه برگشتیم، مادرم گفت امشب بابابزرگ و خانم جان و عمه بتول به منزل ما می‌آیند. همه آمدند. پس از گذشت دو ساعت باباعلی آمد و گفت من این روزها مشغول نوشتن کتابی بودم تا الگویی باشد برای احسان که بتواند مطابق آن بنویسد. بعد از شام، آن کتاب را در بین جمع خواند. پس از آن از من پرسید آیا تو از آن چیزی فهمیدی یا نه؟ اسم این کتاب “یک، جلوش تا بی‌نهایت صفرها” بود. یادم می‌اید آقا بزرگ خیلی از این کتاب تعریف کردند. بعدها دوستان باباعلی به شوخی می‌گفتند : این کتاب، برای کودکان بسیار خوب و آموزنده است؛ منتها برای کودکان هشتاد ساله!

طرحی از یک زندگی؛ ص ۹۸.

دسته‌ها
بررسی و نقد ها زندگینامه یا بیوگرافی طرحی از یک زندگی

طرح شریعتی برای تاسیس نهضت در خارج کشور

دلایل وی برای حمایت از نهضت آزادی و نقد خط مشی جبهه ملی ، مبتنی بر : 1) ناسازگاری نیروهای درونی جبهه ملی 2) انسجام بیشتر نهضت آزادی و 3) فقدان توانمندی جبهه ملی در ارائه مکتب کارآمدی برای مبارزان به ویژه دانشجویان که در خلاء وحشتناک سیر می کنند ( مکتبی که بتواند به مسائلی چون سوسیالیسم ، مذهب ، انقلاب یا اصلاح ، مالکیت ، ممالک اسلامی ، نهضت های آزادی بخش و … پاسخ دهد ) بود .

دغدغه علی را درباره ضرورتهای کار تئوریک از خلال اسناد ساواک به ویژه نامه ای که علی در مورخه 13/7/42 از فرانسه به ایران فرستاده – و از قضا بدست ساواک افتاده – می توان فهمید . وی در این نامه از پدرش تقاضای تهیه چند کتاب از نویسندگان مطرح مذهبی آن زمان دارد که می باید به مثابه کتابهای مرجع در ارائه سخنرانی اش در کلژدوفرانس به کار آید .

علی در جمع بندی خود از مسیر مبارزاتی جنبش مردم و ارزیابی از نقاط ضعف و قوت آن به دو اصل : 1) کار ایدئولوژیک متناسب با نیازهای مردم و زمانه اش و 2) تاکید بر کار سازمانی و تشکیلاتی رسیده بود . در بعد ایدئولوژیک ، علی در مقاله به کجا تکیه کینم ؟ در تاریخ مارس 1962/1341 ، اصول کلی و اهداف استراتژیک خط فکری خود را ترسیم کرده بود و به گفته رهنما : (( در این مقاله ، می توان بذرهای آنچه را که بعدها به سخنرانی های مسحور کننده ی وی بدل شد به عینه دید)).

او در این مقاله به جدایی جزیره روشنفکران از ساحل مردم اشاره کرده بود و پیروزی هر جنبشی را بدون حمایت مردم امکان پذیر نمی دانست . علی به نقش و کارکرد سنت دینی و فرهنگی مردم ایران انگشت گذارده و به ضعف روش شناختی تحصیل کردگان و روشنفکران در بی اعتنایی و بی توجهی به ساختار فرهنگی جامعه ایران اشاره کرده بود و براساس این اصل کلی استادش گورویچ که در درسهای جامعه شناسی گفته بود : (( ما جامعه نداریم ، بلکه جامعه ها داریم )) روشنفکران را از تقلید گرایی و اندیشیدن در قالب الفاظ و مفاهیم ترجمه شده از متون مکاتب جوامع دیگر ، پرهیز داده و به بومی سازی و درونی کردن آن مفاهیم و دستاوردها و فرهنگ جوامع غربی متناسب با اقتضائات داخلی ایران دعوت کرده بود .

وی با تاکید بر کار سازمانی در سر مقاله ای تحت عنوان یک مرحله نوین در نشریه ایران آزاد به شماره 4 در 20 ژانویه 1962 ، فقدان یک سازمان نیرومند سیاسی ملی را از عوامل موثر در سقوط حکومت ملی مصدق ارزیابی کرده بود : (( باید قبول نمود که عدم وجود یک سازمان نیرومند سیاسی ملی که بتواند نقش موثری در زمینه مقابله و مقاومت مثبت ایفا نماید ، عامل موثری برای سقوط حکومت ملی و در بند گشتن پیشوای ملت دکتر محمد مصدق گردید . با اینکه مبارزات ارزنده ای در سال های اولیه بعد از 28 مرداد صورت گرفت ولی مشکل نبودن سازمان وسیعی که بر پایه اصول علمی سازمانی شکل گرفته باشد لمس می گردید و در نتیجه اکثر کوشش ها و تلاش ها بی ثمر ماند )).

علی بنا بر تحلیلی که از اوضاع جاری مملکت و شرایط جهانی داشت به خط مشی ای مستقل و بومی فکر می کرد که باید از متن تحولات داخلی و شرایط اجتماعی – سیاسی ایران بجوشد ، نه آنکه الگوها و نظریات مکاتب برخاسته از جوامع غربی یا شرقی را به عنوان راهکاری به جامعه و جنبش ایران ارائه کند . علی در مقاله مزبور نوشته بود : (( باید به سوالات قدیمی ” چه باید کرد ؟ و ” در ایران از کجا باید آغاز کرد ؟ ” پاسخ داد ) طرح این مسائل و رجوع به سوالات قدیمی از نوع آنچه گفته ، حکایت از تحولی فکری در سیر مبارزاتی او دارد که بعدها و در اواخر سال 42 به ژرفش همه جانبه در ذهن علی می انجامد و بعد از ورود به ایران در سالهای 43 به بعد سبب طرح اندازی کار فرهنگی توسط وی می شود .

بعد از تشکیل نهضت آزادی ایران در 27 اردیبهشت سال 1340  و ارتقای آن به مرحله متکامل تری بعد از قیام 15 خرداد 1342  ، علی در کنار تنی چند از هواداران نهضت آزادی ایران ، شعبات نهضت آزادی را در اروپا و امریکا ایجاد کردند : (( مشخص ترین این افراد به جز علی ، مصطفی چمران ، ابراهیم یزدی ، پرویز امین ، صادق قطب زاده ، بهرام راستین ، شریفیان و محمد توسلی بودند )) .

_____________________

برچیده از کتاب : طرحی از یک زندگی، بخش اول دوران دانشجویی، پوران شریعت رضوی – (همسر دکتر علی شریعتی)

( نقدها و نظرها )

دسته‌ها
خاطرات خاطراتِ زندان

خاطرات دکتر شریعتی در زندان – 5

پس این شریعتی کجاست ؟

خاطرات شریعتی در زندان

پوران شریعت رضوی: {دکتر} خودش به شوخی می گفت، این منم کسی که هیجده ماه تنها در زندان انفرادی به سر بردم و سالم ماندم، در حالی که بعضی از زندانی ها در همان هفته های اول ممکن بود، تحمل آن همه سختی و تاریکی و ناراحتی های زندان انفرادی را نداشته باشند و دچار مشکلات روانی شوند، در حالی که من همان کنج تاریک سلولم می نشستم و غرق در افکار خودم می شدم، چنان که گویی زندانی در کار نیست. یک بار تیمسار زندی پور، درب سلّولِ مرا باز کرده و مرا که در میان تاریکی و دود سیگار محو شده بودم، ندید و با وحشت سوال کرد، پس این شریعتی کجاست؟ و بعد از شنیدن صدای وارد اتاق شد و با عصبانیت شروع به سوال و جواب کرد.

برچیده از :

  1. شریعتی در زندان، محمد حکیم پور، ص175
  2. طرحی از یک زندگی، پوران شریعت رضوی، ص185
دسته‌ها
بررسی و نقد ها زندگینامه یا بیوگرافی طرحی از یک زندگی

تاثیر جنبشهای آزادیبخش بر شریعتی

کشمکشهای جناحهای درون اتحادیه دانشجویی بر سر مسائل فرعی ، روح علی را آزرده خاطر می ساخت او که بعد از تحولات داخلی جامعه ایران بر سر شوق آمده بود با مشاهده درگیریها و جاه طلبیهای کودکانه برخی جناحها و افراد به نقد عملکرد جنبش دانشجویی پرداخت .

اما نقد او از عملکرد جنبش دانشجویی برای نفی مبارزه نبود ، بلکه او سودای تغییرات بنیانی و اعتلای مبارزه را در سر داشت : دهه چهل شاهد مبارزات و پیروزی انقلابیون کوبا و الجزایر بود ، اگر علی از جنبش دانشجویی و بی ثمری آن در خارج سرخورده شده بود ، لیکن چراغ شعله ور جنبشهای آزادیبخش در قاره های امریکای لاتین و افریقا و برخی کشورهای جهان سومی آن روز ، می توانست نقطه امیدی برای هر فردی باشد که به دگرگونی و تغییر وضعیت جامعه خود می اندیشد . علی که امکان تغییر را در روند حرکتهای انقلابی کوبا و الجزایر به دست انقلابیون می دید ، بیش از پیش به رادیکالیسم گرایید و برای ایجاد تغییرات ریشه ای در جامعه استبداد زده ایران به تدوین برنامه ای انقلابی با مشی براندازانه پرداخت : (( یک ماه پس از کنگره ی کنفدراسیون جهانی دانشجویان ایرانی در پاریس و تحت تاثیر ابعاد منفی آن ، شریعتی گزارشی را میان معدودی از دوستان سیاسی خود توزیع کرد . این گزارش که در 15 فوریه ی 1962         ( 27/11/1341 ) نوشته شده بود تنها راه ممکن برای براندازی رژیم را یک خیزش انقلابی می دانست . 1

پیشنهاد علی بر دوستان نهضتی :

(( پیشنهاد می کنم :

1. دوستان ما با تمام قوا برای شروع اولین مرحله کار انقلابی در اروپا و امریکا اقدام کنند .

2. اقدام ما در دو زمینه باشد :

الف – چون مخفی کردن مسئله در کادر خود ما نتیجه عملی نخواهد داشت ( همچنان که در این چند سال ثابت شده است ) و اظهار آن به وسیله ما فقط به بعضی دوستان ملی باعث شیوع جبری مسئله و بالنتیجه دسته بندی و مخالفت و اخلال گری دیگران خواهد شد ، لذا در سازمان جبهه ملی باید به سرعت فکر کار تند ( انقلابی ) را شیوع داد . نحوه پیشنهاد بهتر است چنین باشد :

چون اگر سازمان جبهه ملی علنا و رسما چنین تصمیمی بگیرد ایجاد مزاحمت های شدید در ایران خواهد شد که از قدرت تحمل سازمان جبهه و افراد آن خارج خواهد بود ، لذا سازمان های جبهه ملی در خارج از کشور یک (( کادر مخصوص )) ایجاد کنند و این کار را انجام دهند .

ب- اگر سازمان جبهه در اروپا و امریکا به چنین کاری اقدام کنند چه بهتر و گرنه خود ما وسیله دوستان مومن باید به انجام آن بکوشیم . کوشش و دقت ما در دو حالت ضروری است .

در حال حاضر کوشش ما باید بر این باشد که رجال مورد اطمینان نهضت ملی را در این راه بکشانیم و ضمنا با مقامات دول بی طرف تماس بگیریم )) .

سپس علی از دوستان نهضتی می خواهد که :

(( بلافاصله آمادگی و موقعیت خود را از نظر ترک تحصیل و رفتن به محلی که مرکز کار کادر انقلابی خواهد بود بنویسد . ))

و اینکه :

(( ما در این مرحله به دو دسته از خود گذشته احتیاج داریم . دسته اول به محل تعلیمات خواهند رفت و دسته دوم در اروپا و امریکا برای حفظ تماس با سایر افراد باقی خواهند ماند )).2

گرایش علی به مشی انقلابی برای سرنگونی رژیم کودتای پهلوی متاثر از شرایط داخلی ایران و فضای به وجود آمده بعد از تصدی پست نخست وزیری علی امینی و بعد اصلاحات کذایی شاه بود که تحرکات اجتماعی – سیاسی جدیدی را در بین محافل و دسته جات سیاسی اپوزسیون دامن زده بود . از سوی دیگر پیروزی انقلابیون کوبا و الجزایر الگویی تجربه شده و کارآمد را در بین مبارزان جهان سومی معرفی می کرد . بنا بر تحلیل علی شرایط جامعه ایران در سالهای آغازین دهه چهل مستعد خیزش انقلابی است4 و برای شعله ور کردن فضای انقلابی ، باید (( کادر ویژه )) مخفی به وجود آورد . و از آنجا که (( کادر ویژه )) مخفی نیازمند آموزش و کسب مهارتهای فنی و چریکی است می باید با دولتهای غیر متعهد برای آموزشهای ویژه ارتباط برقرار کرد .

پاریس 16/1/63 ( 27/10/1342 )

1. از اظهارات دکتر ابراهیم یزدی ، دبیر کل نهضت آزادی به نقل از رهنما ص 155 . علی در این طرح خطاب به دوستان نهضتی اش نوشته بود : (( … در اینکه فقط به وسیله و یا لااقل به کمک یک ارگان انقلابی می توان دستگاه حاکمه را از بین برد شک نیست . مهم این است که این کار انقلابی کی و چگونه آغاز شود ؟ )) تصویری ناتمام از زندگی دکتر شریعتی تدوین بنیاد فرهنگی دکتر علی شریعتی مزینانی ، شرکت سهامی انتشار چاپ سوم سال 1380 ص28

2. تصویری ناتمام از زندگی دکتر شریعتی صص 28 و 29

3. علی درباره شرایط آن روز جامعه ایران نوشته بود : (( … هیچ کار انقلابی در کمال مطلق آغاز نشده است . همین که محیط انقلابی به وجود آمد ( از سالها پیش در ایران وجود دارد ) یک کوشش و یک جرقه هر چند ناقص برای شروع به عمل کافی است . در ضمن عمل ، نقایص مرتفع شده و مرحله کمال و پیروزی پیش خواهد آمد )) تصویری ناتمام از زندگی دکتر شریعتی ص 28

4. دوستان نهضتی در طرح تاسیس کادر مخصوص جهت آمادگی نیروهای انقلابی نوشته بودند : (( کادر مخصوص به صورت صد در صد مخفی و بدون اعلام وابستگی به جبهه ملی شروع به کار کند و برای یافتن مرکزی برای تربیت انقلابی افراد … )) همان ص 30

برچیده از کتاب : طرحی از یک زندگی، بخش اول دوران دانشجویی، پوران شریعت رضوی – (همسر دکتر علی شریعتی)

( نقدها و نظرها )

دسته‌ها
بررسی و نقد ها ضد شریعتی - نقد شریعتی

از واکنش های علماء حوزه علمیه قم به شریعتی

شيخ قاسم اسلامي : سخنراني تشيع صفوي و تشيع علوي از دکتر شريعتي نخستين خيانت بزرگ به عالم تشيع است.

انصاري قمي : با اين سخنراني مشخص شد که شريعتي مي خواهد تشيع را ريشه کن بکند – علي راهنما صفحه  384 – 385

در این میان آیت الله شهید مطهری تناقض گویی ها و حملات بسیاری به دکتر انجام داد که بیشتر بی نتیجه ماند و گاه آیت الله امام خیمینی جلو کارهای ایشان را گرفتند.

از دیگر کسانی که منتقد دکتر علی شریعتی بودند آیت الله طباطبایی بودن که ایشان را با لقب ” مفسر کبیر قرآن ” می شناسیم. ایشان می گفتند :

” گفتار شریعتی، عموما با آنچه ما از دین می فهمیم تطبیق نمی کنید ”

آیت الله طباطبایی با این سبک گفتار خود، به خوبی تفاوت خود را با اکثریت علما حوزه علمیه قم آشکارکرد.

برچیده از کتاب : طرحی از یک زندگی، پوران شریعت رضوی