دسته‌ها
احسان شریعتی خانواده شریعتی طرحی از یک زندگی

شریعتی به روایت فرزندش احسان

دكتر علي شريعتي

«پیامک‌ها و اس‌ام‌اس‌ها از آن‌جا شروع شد که یک‌سری جملات در نقد وضعیت موجود توسط هواداران شریعتی نقل می‌شد. بعد موج دیگری آمد تا موج قبلی را خراب کند (گاه ممکن بود غیر عمدی هم باشد) که جملات سطحی و رمانتیک را منتشر می‌کردند که این سبک شریعتی شد. عده‌ای هم تمرین می‌کردند، به نام شریعتی جملات خودشان را می‌نوشتند. همه این‌ها با هم مجموعه‌ای ساختند که شریعتیِ مجازی شد. اما شریعتی در واقعیت این نیست و این‌ها می‌تواند شریعتی را لوث کند.»

دسته‌ها
طرحی از یک زندگی

انتخاب اسم برای مونا !

در شب سخنرانی «فاطمه فاطمه است» در حسینیه‌ی ارشاد، فرزند چهارممان «مونا» در مشهد به دنیا آمد. من که در آن زمان به علت تدریس در مشهد مجبور بودم تنها بمانم، به او خبر ندادم و سخنرانی در دو شب متوالی انجام شد. بعد از سه روز علی خبردار شد و به مشهد آمد. ما تازه به فکر یقین اسم از تولد بچه افتاده بودیم، علی اسم مهراوه را بسیار دوست می‌داشت. مهراوه، اسم اولین زن بودایی بود که علیرغم قانون بودا، که ایمان آوردن زنان را به دینش قبول نداشت، با اعتصاب و اعتراض این حق به دست آورد. بدین ترتیب مدتی این اسم را برای بچه گذاشتیم، ولی دوستان گفتند که مخالفین علی که کم هم نبودند، اگر بفهمند بهانه‌ی تازه‌ی به دست خواهند آورد و خواهند گفت «دیدید بودایی است! و اسم بودایی برای دخترش انتخاب کرده است» این بود که اسامی دیگری از جمله پوپک و … را مطرح کرد تا اینکه تصمیم کرفت از فرهنگ لغت اسم خوبی انتخاب کند. المنجد را باز کرد و به اسم منیه برخورد، به معنای آرزوع عشق ، ایمان و جمع آن منی، علی که در آن زمان چندین بار به مکه سفر کرده بود، از این اسم بسیار خوشش آمد و بالاخره پس از یک ماه برای بچه شناسنامه گرفتیم!

پوران شریعت رضوی – طرحی از یک زندگی؛ ص ۱۵۹.

دسته‌ها
طرحی از یک زندگی

خاطره احسان شریعتی از پدر

در کلاس پنجم دبستان، درس می‌خواندم، روزها خیلی کم باباعلی را می‌دیدم یادم می‌آید شبی خواب بودم، نیمه‌های شب باباعلی بالای سرم آمد و با ناز و نوازش و بوسه و حرف، مرا که در خوابی عمیق بودم بیدار کرد با من حرف می‌زد و مرتب سوال می‌کرد، تو تا به حال چیزی نوشتی؟ می‌توانی مطلبی بنویسی؟ تو می‌خواهی چه کاره بشوی؟ نویسنده؟ تو اصلا چقدر می‌توانی بنویسی؟ و من هم خواب آلود جواب‌هایی به او می‌دادم، بعد گفت من کتابی به صورت قصه برای بچه‌ها می‌نویسم و بعد تو مطابق سبک آن یک قصه دیگر بنویس تا ببینم می‌توانی بنویسی یا نه؟

چهار پنج روز بعد که از مدرسه برگشتیم، مادرم گفت امشب بابابزرگ و خانم جان و عمه بتول به منزل ما می‌آیند. همه آمدند. پس از گذشت دو ساعت باباعلی آمد و گفت من این روزها مشغول نوشتن کتابی بودم تا الگویی باشد برای احسان که بتواند مطابق آن بنویسد. بعد از شام، آن کتاب را در بین جمع خواند. پس از آن از من پرسید آیا تو از آن چیزی فهمیدی یا نه؟ اسم این کتاب “یک، جلوش تا بی‌نهایت صفرها” بود. یادم می‌اید آقا بزرگ خیلی از این کتاب تعریف کردند. بعدها دوستان باباعلی به شوخی می‌گفتند : این کتاب، برای کودکان بسیار خوب و آموزنده است؛ منتها برای کودکان هشتاد ساله!

طرحی از یک زندگی؛ ص ۹۸.

دسته‌ها
طرحی از یک زندگی

زیبایی از نظر شریعتی

علی با نقد رفتارهای شاعران بریده از مردم, زیبایی را از محدوده‌ی نمودهای محسوس و ظاهری خارج می‌سازد و ردپای آن را در گستره‌ی نهضت‌ها و انقلاب‌ها، ایثارها و گذشت‌ها و … می‌بیند : «شک نیست که در نهضت‌ها، انقلاب‌ها، در آزادی، عدالت، مردم، انتقام، ایمان، عشق به دیگران، انسانیت، جهاد و فداکاری لااقل همان اندازه زیبایی و طراوت هست که در عشق و یاس و ناز و هجران و رقیب و کمان ابرو و سایر اعضای طرف مقابل!»

دکتر پوران شریعت‌رضوی – طرحی از یک زندگی، جلد دوم؛ ص ۴۲.

دسته‌ها
شریعتی و سیاست طرحی از یک زندگی

طرح شریعتی برای تاسیس نهضت در خارج کشور

دلایل وی برای حمایت از نهضت آزادی و نقد خط مشی جبهه ملی ، مبتنی بر : 1) ناسازگاری نیروهای درونی جبهه ملی 2) انسجام بیشتر نهضت آزادی و 3) فقدان توانمندی جبهه ملی در ارائه مکتب کارآمدی برای مبارزان به ویژه دانشجویان که در خلاء وحشتناک سیر می کنند ( مکتبی که بتواند به مسائلی چون سوسیالیسم ، مذهب ، انقلاب یا اصلاح ، مالکیت ، ممالک اسلامی ، نهضت های آزادی بخش و … پاسخ دهد ) بود .
دغدغه علی را درباره ضرورتهای کار تئوریک از خلال اسناد ساواک به ویژه نامه ای که علی در مورخه 13/7/42 از فرانسه به ایران فرستاده – و از قضا بدست ساواک افتاده – می توان فهمید . وی در این نامه از پدرش تقاضای تهیه چند کتاب از نویسندگان مطرح مذهبی آن زمان دارد که می باید به مثابه کتابهای مرجع در ارائه سخنرانی اش در کلژدوفرانس به کار آید .


علی در جمع بندی خود از مسیر مبارزاتی جنبش مردم و ارزیابی از نقاط ضعف و قوت آن به دو اصل : 1) کار ایدئولوژیک متناسب با نیازهای مردم و زمانه اش و 2) تاکید بر کار سازمانی و تشکیلاتی رسیده بود . در بعد ایدئولوژیک ، علی در مقاله به کجا تکیه کینم ؟ در تاریخ مارس 1962/1341 ، اصول کلی و اهداف استراتژیک خط فکری خود را ترسیم کرده بود و به گفته رهنما : (( در این مقاله ، می توان بذرهای آنچه را که بعدها به سخنرانی های مسحور کننده ی وی بدل شد به عینه دید))2 .
او در این مقاله به جدایی جزیره روشنفکران از ساحل مردم اشاره کرده بود و پیروزی هر جنبشی را بدون حمایت مردم امکان پذیر نمی دانست . علی به نقش و کارکرد سنت دینی و فرهنگی مردم ایران انگشت گذارده و به ضعف روش شناختی تحصیل کردگان و روشنفکران در بی اعتنایی و بی توجهی به ساختار فرهنگی جامعه ایران اشاره کرده بود و براساس این اصل کلی استادش گورویچ که در درسهای جامعه شناسی گفته بود : (( ما جامعه نداریم ، بلکه جامعه ها داریم )) روشنفکران را از تقلید گرایی و اندیشیدن در قالب الفاظ و مفاهیم ترجمه شده از متون مکاتب جوامع دیگر ، پرهیز داده و به بومی سازی و درونی کردن آن مفاهیم و دستاوردها و فرهنگ جوامع غربی متناسب با اقتضائات داخلی ایران دعوت کرده بود .3

1. همان ص 163
2. رهنما ص 158
3. همان ص 159

وی با تاکید بر کار سازمانی در سر مقاله ای تحت عنوان یک مرحله نوین در نشریه ایران آزاد به شماره 4 در 20 ژانویه 1962 ، فقدان یک سازمان نیرومند سیاسی ملی را از عوامل موثر در سقوط حکومت ملی مصدق ارزیابی کرده بود : (( باید قبول نمود که عدم وجود یک سازمان نیرومند سیاسی ملی که بتواند نقش موثری در زمینه مقابله و مقاومت مثبت ایفا نماید ، عامل موثری برای سقوط حکومت ملی و در بند گشتن پیشوای ملت دکتر محمد مصدق گردید . با اینکه مبارزات ارزنده ای در سال های اولیه بعد از 28 مرداد صورت گرفت ولی مشکل نبودن سازمان وسیعی که بر پایه اصول علمی سازمانی شکل گرفته باشد لمس می گردید و در نتیجه اکثر کوشش ها و تلاش ها بی ثمر ماند ))1 .
علی بنا بر تحلیلی که از اوضاع جاری مملکت و شرایط جهانی داشت به خط مشی ای مستقل و بومی فکر می کرد که باید از متن تحولات داخلی و شرایط اجتماعی – سیاسی ایران بجوشد ، نه آنکه الگوها و نظریات مکاتب برخاسته از جوامع غربی یا شرقی را به عنوان راهکاری به جامعه و جنبش ایران ارائه کند . علی در مقاله مزبور نوشته بود : (( باید به سوالات قدیمی ” چه باید کرد ؟ و ” در ایران از کجا باید آغاز کرد ؟ ” پاسخ داد ))2 طرح این مسائل و رجوع به سوالات قدیمی از نوع آنچه گفته ، حکایت از تحولی فکری در سیر مبارزاتی او دارد که بعدها و در اواخر سال 42 به ژرفش همه جانبه در ذهن علی می انجامد و بعد از ورود به ایران در سالهای 43 به بعد سبب طرح اندازی کار فرهنگی توسط وی می شود .
بعد از تشکیل نهضت آزادی ایران در 27 اردیبهشت سال 1340 3 و ارتقای آن به مرحله متکامل تری بعد از قیام 15 خرداد 1342 4 ، علی در کنار تنی چند از هواداران نهضت آزادی ایران ، شعبات نهضت آزادی را در اروپا و امریکا ایجاد کردند : (( مشخص ترین این افراد به جز علی ، مصطفی چمران ، ابراهیم یزدی ، پرویز امین ، صادق قطب زاده ، بهرام راستین ، شریفیان و محمد توسلی بودند ))5 .

 

منابع :

کتاب  : طرحی از یک زندگی، پوران شریعت رضوی – (همسر دکتر علی شریعتی)

نشر الکترونیکی : وب سایت شریعتی در نیمه حرف.کام، اِنی کاظمی – (Shariati.Nimeharf.Com)

دسته‌ها
شریعتی و سیاست شریعتی و مصدق طرحی از یک زندگی

دکتر محمد مصدق و شریعتی

بنا به گفته علی شاکری ، نوشته های کنگره عمدتا توسط حمید عنایت و علی شریعتی به نگارش درمی آمد . بجز پیام به مصدق ، پیام به دانشجویان داخل کشور ، پیام دانشجویان عضو اتحادیه دانشجویان الجزایری و قطعنامه پایانی کنگره دوم نیز به دست علی شریعتی نوشته شده بود . 1
من که از نزدیک شاهد فعالیتهای علی در پشت پرده بودم ، می دیدم که شب و روز اوقات خود را صرف نوشتن و آماده سازی بیانیه ها ، پیامها و … می کند . او کمتر مجال و فرصتی برای دیدار حتی با من داشت و این نمایانگر حضور همه جانبه و سرشار از شور و نشاط مبارزاتی وی بود و حتی حضور وی در کنگره به نوشتن مثلا بیانیه ها و قطعنامه ها و … خلاصه و محدود نمی شد بلکه بنا به اظهارات اعضای فعال سابق کنفدراسیون علی طرف اصلی مذاکره و مشورت درباره موضوعات و مسائل حساس مطرح در کنفدراسیون بود .

 

1. همان
(( ظاهرا ورجاوند و شریعتی در مذاکرات سیاسی پشت پرده نقش مهمی داشتند . گویا در مورد موضع و تصمیمات مربوط به مسائل مطرح در کمیته ی اجرایی نظیر پیوستن ، به این یا آن سازمان جهانی که اغلب موجب بگومگوهای فراوان میان حضار می شد ، با ورجاوند و شریعتی مشورتهایی می شده است1 . به گفته آقای (( حسن ماسالی )) شریعتی در جلسات کمیته روابط بین المللی کنفدراسیون نیز حضور می یافت 2 .
کنگره لوزان با صدور قطعنامه ای حول سه محور : امور صنفی دانشجویی ، امور میهنی و امور بین المللی کار خود را به پایان برد 3. در امور میهنی ، قطعنامه ضمن محکوم ساختن سیاستهای ضد ملی و ضد فرهنگی رژیم پهلوی و نیز از بین رفتن محیط رعب و وحشت به دست گردانندگان رژیم ، خواستار آزادیهای واقعی ، آزادی انتخابات ، محکوم کردن افزایش بودجه نظامی و تحمیل آن بر بودجه ضعیف وزارت فرهنگ ، خروج ایران از پیمانهای تحمیلی نظامی ، محکوم کردن سیاست استقراضی دولت و قرارداد کنسرسیوم ، بر آزادی دکتر محمد مصدق پافشاری و تاکید کرده بود 4 .
در امور بین المللی ، قطعنامه خواستار الغای کلیه پیمانهای نظامی سنتو ، سیتو ، ناتو و قطع آزمایشهای هسته ای شده بود ، ضمن آنکه با محکوم کردن سیاستهای استعماری قدرتهای جهانی و مخالفت با سیاستهای تبعیض نژادی ، به دفاع و حمایت از نهضتهای آزادیبخش آن زمان از جمله مبارزات ملت آنگولا و موزامبیک پرداخته بود . در ادامه امور بین المللی قطعنامه ، حمله مسلحانه چین به هند را نیز محکوم ساخته بود که یکی از موضوعات بسیار مهم و مناقشه برانگیز در بین جناحهای داخلی کنگره بود . علی نیز در شماره سوم نشریه ایران آزاد در بیستم دسامبر 1962 / آذر 1341 مقاله ای تحت عنوان چین و هند درباره انگیزه ها و مقاصد حمله چین به هند نوشت و ضمن حمایت از کوشش ملت هند در دفاع از مرزهای ملی خود ، حمله مسلحانه چین به هند را عملی تجاوزکارانه دانسته و آن را محکوم کرده بود : (( کوشش ملت هند برای آبادانی و سعادت سرزمین کهنسال خویش و نقش این کشور به رهبری نخست وزیر روشن بین آن در سیاست جهانی و موقعیت مهمی که در بنیان بخشیدن به قدرت کشورهای دنیای سوم به عهده داشته است ، سبب گردیده که حس احترام همه ملل زنده جهان به سوی این کشور جلب گردد . بی شک ملت های رها گشته از بند استعمار در همه حال ملت هند را یاری خواهند نمود و به شدت عمل تجاوزکارانه چین کمونیست راتقبیح می نماید))5.
علی که در آن زمان از سیاستهای کشورهای مستقل و غیر متعهد مانند هند در قبال سیاستهای دو نظام سرمایه داری و کمونیسم دفاع می کرد ، در قطعنامه کنگره لوزان نیز ، تجاوز چین به هند را محکوم کرده بود که موجب واکنش برخی از هواداران وابسته به حزب توده در برابر آن شد : (( دانشجویان هواداران حزب توده به رهبری پرویز نیکخواه ، مخالف این موضوع بودند و سعی می کردند مانع از تصویب آن شوند . بالاخره پس از بحث ها و بگومگوهای فراوان ، قطعنامه شریعتی تایید و به عنوان هفتمین بند در گزارش کمیته روابط بین الملل گنجانده شد ))6 .

1و2 . همان
3و4 . ایران آزاد ، شماره 4 ، ژانویه 1963/ دی 1341
5. همان ، شماره سوم ، دسامبر 1962/ آذر 1341
6. برای اطلاع بیشتر از محتویات قطعنامه کنگره لوزان ن . ک . به ایران آزاد شماره 4

منابع :

کتاب  : طرحی از یک زندگی، پوران شریعت رضوی – (همسر دکتر علی شریعتی)

نشر الکترونیکی : وب سایت شریعتی در نیمه حرف.کام، اِنی کاظمی – (Shariati.Nimeharf.Com)