دسته‌ها
اسلام شناسی مقالات

سخن دكترشريعتي‌ درباره‌ انحطاط‌ اول‌ جهان‌ اسلام‌

مرحوم‌ شريعتي‌ در كتاب‌ ديالكتيك‌ توحيدي‌ دلايل‌ انحطاط‌ تمدن‌ اسلامي‌ را به‌ موضوع‌ معرفت‌ شناسانه‌ مرتبط‌ مي‌داند و مي‌نويسد:
روش‌ شناخت‌ كه‌ در دوره‌ طلايي‌ اسلامي‌ بر مشاهده‌، تجربه‌ و آزمايش‌ استوار بود به‌ شدت‌ متكي‌ به‌ روش‌ ذهني‌ ارسطويي‌ شد. اين‌ روش‌ مدعي‌ بود مي‌تواند انسان‌ را به‌ حقيقت‌ مطلق‌ برساند و هدف‌ آن‌ نيز شناختن‌ تصورات‌ به‌ كيفيتي‌ بود كه‌ ذهن‌ آنها را به‌ هم‌ مرتبط‌ كرده‌ است‌. اين‌ روش‌ معرفت‌ تازه‌اي‌ به‌ دست‌ نمي‌داد. جهت‌ توضيح‌، استنتاج‌ قياسي‌ را درنظر بگيريد. به‌ عقيده‌ دكارت‌ «قياس‌ مطلب‌ تازه‌اي‌ ياد نمي‌دهد و مجهولي‌ را معلوم‌ نمي‌كند بلكه‌ تنها كارش‌ عرضه‌ داشتن‌ چيزي‌ است‌ كه‌ معلوم‌ است‌ پس‌ روشي‌ نيست‌ كه‌ به‌ وسيله‌ آن‌ بتوان‌ به‌ اختراع‌ و اكتشافات‌ نائل‌ شد». مثلاً وقتي‌ مي‌گوييم‌ «هر انساني‌ فاني‌ است‌» و «سقراط‌ انسان‌ است‌»، پس‌ «سقراط‌ فاني‌ است‌»؛ «قضيه‌» سقراط‌ فاني‌ است‌» در قضيه‌ي‌ كلي‌ «هر انساني‌ فاني‌ است‌» قبلاً محرز و مسلم‌ فرض‌ شده‌ است‌. به‌ قول‌ جان‌ استوارت‌ ميل‌، يك‌ مصادره‌ به‌ مطلوب‌ صورت‌ گرفته‌ است‌ ما نمي‌توانيم‌ از فناپذيري‌ انسان‌ مطئن‌ باشيم‌ مگر آنكه‌ قبلاً فناپذيري‌ تمام‌ افراد اين‌ نوع‌ مورد قبول‌ ما باشد. پس‌ اگر در فناپذيري‌ سقراط‌ جزئي‌ شك‌ داشته‌ باشيم‌ قضيه‌ كلي‌ «انسان‌ فاني‌ است‌» از همين‌ شك‌ و ترديد مخدوش‌ خواهد بود.
منطق‌ ثبوتي‌ ازسطويي‌ تأثير منفي‌ ديگري‌ نيز داشت‌ و آن‌ اين‌ بود كه‌ همه‌ را مطلق‌ انديش‌ نمود و با تكيه‌ بر تقدس‌ و به‌ كمك‌ تعصب‌، فكر تشكيك‌، تصحيح‌ يا تكميل‌ انديشه‌ها مردود گرديد. افراد به‌ تدريج‌ منفعل‌ شدند و تسليم‌ جزميات‌ خود، در حالي‌ كه‌ بعد از رنسانس‌، غربيها با اين‌ استدلال‌ كه‌ همه‌ چيزنه‌ تنها قابل‌ فهم‌ براي‌ همه‌ بلكه‌ قابل‌ تغيير به‌ وسيله‌ همه‌ است‌ با ديدي‌ تجربه‌گرا و آزمون‌گر به‌ خود اجازه‌ دادند بر سرنوشت‌ خود حاكم‌ شوند و هر آنچه‌ را مي‌خواهند، در حد توان‌، بشناسد، مورد شك‌ قرار دهند، ويران‌ كنند و بسازند، يا متحول‌ كنند، رشد دهند.

4 دیدگاه دربارهٔ «سخن دكترشريعتي‌ درباره‌ انحطاط‌ اول‌ جهان‌ اسلام‌»

سلام و دمتون گرم
——————————————-
خدایا ! به مذهبی ها بفهمان که

آدم از خاک است

بگو که : یک پدیده ی مادی به همان اندازه خدا را معنی می کند که یک پدیده ی غیبی ، در دنیا همان اندازه خدا وجود دارد که در آخرت . و مذهب اگر پیش از مرگ به کار نیاید پس از مرگ به هیچ کار نخواهد آمد.
دکترشریعتی

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *